Nghiên cứu – Thảo luận

Lợi nhuận doanh nghiệp và đạo đức kinh doanh

08 Tháng Chín 2016          439 lượt xem

Cho đến mãi gần đây, vấn đề đạo đức kinh doanh ở Việt Nam vẫn là vấn đề mà dư luận chung trong xã hội cho là vẫn còn “bỏ ngỏ”.

Điều này là do Việt Nam một thời gian dài chịu ảnh hưởng của nền kinh tế tập trung, bao cấp nên khái niệm đạo đức kinh doanh gần như không được xem trọng do các doanh nghiệp không phải chịu áp lực cạnh tranh của thị trường. Chỉ đến khi chúng ta bước sang nền kinh tế thị trường, hoạt động sản xuất kinh doanh vốn bị kìm nén bỗng được bung ra, phát triển một cách bùng phát thiếu định hướng, thiếu kiểm soát, các doanh nghiệp hành xử kiểu “thương trường như chiến trường” thì vấn đề đạo đức kinh doanh mới được đặt ra và nhắc đến thường xuyên hơn.

“Đạo đức kinh doanh là một tập hợp những nguyên tắc, quy tắc, chuẩn mực đạo đức hoặc luật lệ có tác dụng chỉ dẫn, điều chỉnh và kiểm soát hành vi nhằm bảo đảm chuẩn mực và sự trung thực trong hoạt động của chủ thể kinh doanh. Với tư cách là một dạng đạo đức nghề nghiệp mang tính đặc thù cao vì gắn liền với các lợi ích kinh tế, đạo đức kinh doanh chính là phạm trù đạo đức được vận dụng vào hoạt động kinh doanh nhưng nó không tách rời nền tảng của nó là đạo đức xã hội chung và phải chịu sự chi phối bởi một hệ giá trị và chuẩn mực đạo đức xã hội” (phát biểu của đại sứ Trần Trọng Toàn, Phó Chủ tịch Thường trực Hiệp hội Phát triển văn hóa doanh nghiệp VN; Viện trưởng Viện VH kinh doanh tại Hội thảo về chủ đề “Đạo đức toàn cầu” do Liên hiệp các Hội UNESCO tổ chức ngày 23.4.2016 tại Hà Nội).

Trong hoạt động sản xuất kinh doanh, mục tiêu của các doanh nghiệp luôn là phấn đấu để đạt được tối đa hóa lợi nhuận trong những điều kiện nhất định. Và trong vòng xoáy của đầu tư, lợi nhuận ấy, nhiều lúc các doanh nghiệp tập trung vào lợi nhuận mà quên đi đạo đức kinh doanh, vốn là một phạm trù trừu tượng trong khi lợi nhuận mới giúp doanh nghiệp có khả năng tồn tại trên thị trường (dù chỉ là ngắn hạn). Các doanh nghiệp luôn tìm mọi cách để làm thế nào bán được càng nhiều càng tốt, thu lợi càng cao càng tốt. Điều đó dẫn đến ở nhiều nơi, nhiều lúc có thể thấy vấn đề lợi nhuận vẫn được các doanh nghiệp đặt lên hàng đầu, thậm chí là tiên quyết hay duy nhất bởi một lý giải “có thực mới vực được đạo” vốn đã ăn sâu vào đầu óc của nhiều người khi dân tộc đã trải qua một thời gian dài đói nghèo.

Nhìn vào thực tế kinh doanh ở Việt Nam hiện nay, tình trạng vi phạm đạo đức kinh doanh đã trở thành một vấn đề nhức nhối trong xã hội. Chỉ riêng vấn đề vi phạm đạo đức kinh doanh, đặt lợi nhuận lên trên hết trong lĩnh vực sản xuất và kinh doanh thực phẩm đã dấy lên hồi chuông báo động đỏ. Điều này được chứng minh bằng một loạt những phát hiện và thông tin gần đây của các cơ quan chức năng về việc hàng vạn vụ việc vi phạm luật pháp và đạo đức kinh doanh trong hoạt động sản xuất kinh doanh ở Việt Nam xảy ra mỗi năm với rất nhiều hiện tượng tiêu cực như sử dụng các thủ đoạn không chính đáng, thậm chí bất hợp pháp để đạt lợi nhuận càng nhiều càng tốt.

Hiện nay các doanh nghiệp dường như vẫn chưa nhận thức hoặc quan tâm đầy đủ đến sự cần thiết và tất yếu của đạo đức kinh doanh. Với mong muốn đạt được lợi nhuận trong thời gian ngắn nhất, với chi phí thấp nhất, không ít doanh nghiệp coi vấn đề đạo đức như là yếu tố “xa xỉ” để từ từ “phấn đấu”. Vậy nên khó tránh khỏi tình trạng làm ăn theo kiểu “chộp giật”, “ăn xổi” hay “hớt váng”. Điều này dẫn đến hiện tượng hàng giả, hàng nhái, hàng quốc cấm, hàng kém chất lượng, thậm chí độc hại, kể cả trong sản xuất kinh doanh dược phẩm và thực phẩm không an toàn mà người ta gọi là “thực phẩm bẩn” được đưa đến tay người tiêu dùng khá phổ biến. Nghiêm trọng hơn, tình trạng này đã dẫn đến các vấn đề liên quan đến sự nguy hiểm cho sinh mạng người tiêu dùng – tức là toàn thể nhân dân. Tình trạng này đã trở thành nỗi ám ảnh thường trực đối với mỗi người, mỗi gia đình khiến cho hằng ngày, đến công sở chị em vẫn lướt web, tìm mạng xem ở đâu bán rau sạch, ở đâu bán gà “trang trại”, lợn “dân tộc” hay ở đâu bán hoa quả “made in Vietnam xịn” mà chỉ để hai ngày đã hỏng? Nỗi ám ảnh ấy trở nên thực hơn, đời hơn khi mà hằng ngày, trong mỗi bữa cơm tối trên tivi lại phát những hình ảnh kinh hãi về công nghệ dùng chân làm tương ớt; công nghệ hòa hóa chất hô biến, chưa đầy 3 giây những cái chân gà bẩn thỉu, thối rữa chuyển sang săn chắc và “trắng nõn”; công nghệ biến thịt lợn thối đen thành những miếng thịt bò khô đỏ hồng, thơm phức; công nghệ biến thịt gà, vịt chất đống đầy ruồi nhặng và phân khô thành những con gà quay, vịt nướng trong những bữa ăn đoàn viên của mỗi gia đình; hay công nghệ biến nguyên liệu “không-biết-là-gì” thành những chiếc xúc xích nướng nơi cổng trường học mà con cháu chúng ta vật nài có được trong những buổi tan lớp? Để rồi như một đại biểu Quốc hội đã rất bức xúc phát biểu: “Con đường từ dạ dày đến nghĩa địa chưa bao giờ ngắn đến thế!”. 

Trên đây chính là những ví dụ còn không thể kể hết của việc chọn lợi nhuận thay cho đạo đức làm mục tiêu kinh doanh, việc làm của không ít doanh nghiệp Việt Nam hiện nay. Và dường như không có yếu tố nào câu thúc người ta quan tâm đến đạo đức kinh doanh vốn là một phần của đạo đức làm người.

Trước tình trạng này, Thủ tướng Chính phủ đã quyết định lấy ngày 15.3 hằng năm là Ngày Bảo vệ quyền người tiêu dùng Việt Nam và chủ đề của năm 2016 là “Quyền được an toàn của người tiêu dùng” hay Truyền hình Việt Nam VTV cũng có hẳn một chuyên mục “Nói không với thực phẩm bẩn”. Việc xây dựng và thực hành đạo đức kinh doanh ở Việt Nam cũng đang ngày càng nhận được sự quan tâm của cộng đồng doanh nghiệp, doanh nhân, người tiêu dùng và toàn xã hội. Nhưng thiết nghĩ Đạo đức kinh doanh là một phạm trù rất rộng khó có một điều luật nào, chỉ thị nào dù hoàn thiện đến đâu cũng có thể là chuẩn mực cho mọi hành vi của đạo đức kinh doanh. Cũng khó có một chế tài nào có thể thay thế vai trò của đạo đức kinh doanh trong việc khuyến khích các doanh nghiệp sản xuất và kinh doanh một cách đúng đắn, vì lợi nhuận của doanh nghiệp nhưng không tách rời quyền lợi của người tiêu dùng. Đã đến lúc chính các doanh nghiệp cần nhận thức sự phát triển bền vững của mình phải gắn liền với đạo đức kinh doanh, sự tăng trưởng về lợi nhuận phải song hành với việc tuân thủ đạo đức kinh doanh để từ đó trong mục tiêu và chiến lược phát triển của mỗi doanh nghiệp “đạo đức kinh doanh” luôn được đặt trên “lợi nhuận” doanh nghiệp. Vấn đề đặt ra là làm thế nào khiến cho mọi người quan tâm đến đạo đức kinh doanh? Câu trả lời nằm ở chính mỗi chúng ta khi chúng ta hiểu được những câu nói của cổ nhân “Gieo nhân nào, gặt quả nấy”, “Đời cha ăn mặn, đời con khát nước”.

 Vũ Anh Tú

(Viện VHNTQG VN)

Nguồn: http://www.baovanhoa.vn

ẤN PHẨM

Giới thiệu ấn phẩm sách và tạp chí hàng năm

Thông tin website

TRANG TIN ĐIỆN TỬ VIỆN VĂN HÓA NGHỆ THUẬT QUỐC GIA VIỆT NAM
+ Cơ quan chủ quản: Viện Văn hóa Nghệ thuật quốc gia Việt Nam.
+ Giấy phép số 91/GP-TTĐT do Cục Phát thanh, truyền hình và thông tin điện tử Bộ Thông tin và Truyền thông cấp ngày 09/07/2015
+ Người chịu trách nhiệm chính: PGS.TS. Từ Thị Loan.

Địa chỉ: 32 phố Hào Nam - quận Đống Đa - Hà Nội.
Điện thoại: (84-4) 38569162 - (84-4) 35111095.     Fax: (84-4) 35116415.
Email: info@vicas.org.vn
Website: http://vicas.org.vn

Ghi rõ nguồn "VICAS" khi phát hành lại thông tin từ website này.