Sự kiện

Tọa đàm: Giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý và tổ chức Lễ hội chọi trâu Đồ Sơn, Hải Phòng

15 Tháng Chín 2017          230 lượt xem

Thực hiện Kế hoạch tăng cường công tác quản lý, tổ chức lễ hội Chọi trâu Đồ Sơn và các lễ hội chọi trâu của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, ngày 8-9-   2017, tại trụ sở Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, Viện Văn hóa Nghệ thuật quốc gia Việt Nam phối hợp với Cục Văn hóa cơ sở đã tổ chức buổi Tọa đàm “Giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý và tổ chức lễ hội Chọi trâu Đồ Sơn, Hải Phòng”.

Quang cảnh buổi Tọa đàm

Chủ trì buổi tọa đàm là TS. Trịnh Thị Thủy - Thứ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, PGS.TS. Bùi Hoài Sơn – Phó Viện trưởng phụ trách Viện Văn hóa Nghệ thuật quốc gia Việt Nam, bà Ninh Thị Thu Hương – Phó Cục trưởng phụ trách Cục Văn hóa cơ sở.

Ban chủ tọa

Tham gia buổi tọa đàm có TS. Hoàng Thị Hoa, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa, Giáo dục Thanh niên, Thiếu niên và Nhi đồng Quốc hội, ông Lê Khắc Nam – Phó chủ tịch UBND thành phố Hải Phòng; Cục Di sản Văn hóa (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch); Sở Văn hóa và Thể thao thành phố Hải Phòng; UBND quận Đồ Sơn; Vụ Khoa giáo Văn xã (Văn phòng Chính phủ); Hội Văn nghệ dân gian Việt Nam; Hội Di sản Văn hóa; Viện Văn hóa Thăng Long; các nhà khoa học; đại diện cộng đồng và chủ trâu ở các phường của quận Đồ Sơn.

Trong buổi tọa đàm, các nhà quản lý, các nhà khoa học và người dân Đồ Sơn đã trình bày quan điểm, suy nghĩ của mình một cách cởi mở và thẳng thắn trên tinh thần xây dựng, tập trung vào các vấn đề sau:

 - Thứ nhất, về việc có nên tiếp tục tổ chức lễ hội chọi trâu Đồ Sơn nữa không?

GS. Tô Ngọc Thanh, Chủ tịch Hội Văn nghệ Dân gian Việt Nam

Trả lời cho câu hỏi này, các ý kiến tham luận và phát biểu tại tọa đàm đều thống nhất cho rằng không nên ngừng tổ chức lễ hội Chọi trâu Đồ Sơn hay bỏ tục chọi trâu trong lễ hội. Lý do mà các nhà khoa học, nhà quản lý và người dân đưa ra là: lễ hội chọi trâu rất cần thiết cho đời sống tâm linh của cộng đồng, lễ hội giúp tạo ra sự gắn kết cộng đồng, gợi nhắc về cội nguồn lịch sử của người dân địa phương Đồ Sơn (TS. Hoàng Thị Hoa, lãnh đạo quận Đồ Sơn, các chủ trâu ở Đồ Sơn…); lễ hội là minh chứng cho sự sáng tạo của nền văn hóa biển, văn hóa nông nghiệp của cộng đồng dân tộc Việt Nam nói chung, cộng đồng cư dân Đồ Sơn nói riêng (GS.TSKH. Tô Ngọc Thanh, GS.TS. Lê Hồng Lý, PGS.TS Trần Lâm Biền...). Bản thân lễ hội Chọi trâu không phải là sự kiện khuyến khích bạo lực, cổ vũ cho bạo lực mà là biểu tượng cho ý chí quật cường chống thiên tai, thể hiện tinh thần thượng võ của người dân Đồ Sơn. Tục chọi trâu là một phần của nghi lễ, chứ không phải là một trò chơi hay là một hoạt động bên ngoài nghi lễ, vì vậy không nên coi đây đơn thuần chỉ là phần hội ( GS.TSKH. Tô Ngọc Thanh, đại diện UBND quận Đồ Sơn, các chủ trâu ở Đồ Sơn…). Có ý kiến cho rằng lễ hội chọi trâu cũng giống như lễ hội đấu bò, đấu võ trên võ đài thể thao, là phương cách giúp giải tỏa bạo lực, giảm áp lực tâm lý bạo lực của con người, theo nghĩa đó thì lễ hội chọi trâu mang ý nghĩa tích cực (GS.TSKH. Vũ Minh Giang, GS.TS. Lê Hồng Lý…). Quan điểm này khác biệt với quan điểm của một số bài viết trên báo chí gần đây cho rằng tục chọi trâu hay đâm trâu trong lễ hội là “bạo lực”, “man rợ”, “lạc hậu”. Theo ý kiến của một số nhà khoa học tại tọa đàm, việc gán cho lễ hội Chọi trâu những yếu tố phản giá trị như “bạo lực”, “lạc hậu” là cách nhìn cũ, không đứng trên quan điểm tương đối luận văn hóa, và không tôn trọng sự đa dạng văn hóa (TS. Trần Hữu Sơn, …). Tổ chức UNESCO hiện nay khuyến khích việc đề cao tính đa dạng văn hóa, đề cao truyền thống văn hóa của các dân tộc vì vậy đã công nhận nhiều di sản văn hóa phi vật thể, trong đó có không gian văn hóa cồng chiêng Tây Nguyên, là kiệt tác truyền khẩu và phi vật thể của nhân loại (là DSVHPVT đại diện của nhân loại). Hành động giết động vật trong lễ hội, như lễ đâm trâu trong lễ hội của các dân tộc Tây Nguyên, không phải là hành động bạo lực mà là một nghi thức của truyền thống tín ngưỡng bản địa. Việt Nam cam kết bảo vệ động vật hoang dã nhưng không cam kết với hiệp hội bảo vệ động vật nuôi, vì vậy việc chọi, giết trâu - ở phạm vi động vật nuôi là phù hợp với chuẩn mực quốc tế (GS.TSKH. Tô Ngọc Thanh, GS.TS Nguyễn Chí Bền…). Nhà nước không nên sử dụng các biện pháp hành chính để can thiệp, hay ngăn cấm việc tổ chức lễ hội của cộng đồng, thay vào đó Nhà nước hãy để cộng đồng người dân Đồ Sơn - chủ thể sáng tạo và thực hành lễ hội Chọi trâu quyết định việc này. Lịch sử đã chứng minh rằng, việc cấm người dân tổ chức lễ hội là cách làm không đúng, có thể làm mai một di sản, và thực tế cũng không hiệu quả (GS.TSKH. Vũ Minh Giang, TS. Trần Hữu Sơn, GS.TSKH. Tô Ngọc Thanh, TS. Nguyễn Viết Chức…). Trong một số trường hợp, việc cấm tổ chức những  lễ hội như lễ hội đâm trâu Tây Nguyên, lễ hội chọi trâu còn ảnh hưởng đến vấn đề chủ quyền quốc gia, gây ra sự mất ổn định xã hội (GS.TSKH. Tô Ngọc Thanh, GS.TS Nguyễn Chí Bền…).

GS.TS. Nguyễn Chí Bền, nguyên Viện trưởng Viện VHNTQGVN

- Thứ hai, nếu tiếp tục tổ chức lễ hội chọi trâu thì cần phải thay đổi cách thức tổ chức lễ hội như thế nào để vừa phát huy được giá trị của một di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, vừa hạn chế được những mặt tiêu cực đang tồn tại trong lễ hội (như hiện tượng trục lợi, phản cảm, mất an toàn trong lễ hội…)?

Trên cơ sở thống nhất ý kiến về sự cần thiết phải tiếp tục duy trì lễ hội Chọi trâu Đồ Sơn, các nhà nghiên cứu và quản lý đã chỉ ra những vấn đề bất cập đang tồn tại trong lễ hội này. Đó là quyền lợi của người dân, chủ trâu tham gia lễ hội chưa được coi trọng đúng mức, vì vậy chưa phát huy được vai trò tham gia của cộng đồng trong lễ hội. Việc các chủ trâu khi tham gia lễ hội phải đóng một số tiền lên đến hàng chục triệu đồng có thể khiến họ phải tìm mọi cách để thu hồi được những chi phí đã bỏ ra, từ đó có thể khuyến khích hành vi cá cược trong lễ hội (GS.TS Lê Hồng Lý). Bên cạnh đó, lễ hội Chọi trâu Đồ Sơn còn tồn tại những bất cập không đáng có như người dân phải mua vé mới được vào sân xem chọi trâu khi tổ chức lễ hội; những cá nhân tham gia cá cược trong các trận đấu; hiện tượng buôn bán thịt trâu giả trâu chọi với giá cao; cơ sở vật chất sân bãi, quy trình tổ chức bắt trâu không đảm bảo an toàn… đã gây bức xúc trong dư luận, làm ảnh hưởng tiêu cực đến hình ảnh lễ hội (GS.TS Trương Quốc Bình, ông Phạm Xuân Phúc…). So với cách đây 15-20 năm, lễ hội Chọi trâu Đồ Sơn đã được tổ chức quy củ hơn; cơ sở sân bãi Chọi trâu đã được quy hoạch, nâng cấp; không còn hiện tượng giết mổ trâu ngay tại sân bãi và mất an ninh trật tự nhưng lễ hội vẫn còn tồn tại nhiều vấn đề cần phải chấn chỉnh (ông Lê Khắc Nam)…

TS. Trần Hữu Sơn - Phó Chủ tịch Hội Văn nghệ dân gian Việt Nam

Để giải quyết những hạn chế nêu trên, các nhà khoa học và quản lý đã đề xuất những giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả tổ chức lễ hội, cụ thể là: cần đẩy mạnh công tác tuyên truyền về di sản lễ hội chọi trâu Đồ Sơn, để nhân dân và bạn bè cả nước có nhận thức đúng đắn về giá trị của di sản văn hóa phi vật thể quốc gia này; thực hiện tu bổ tôn tạo di tích có liên quan đến lễ hội; coi trọng nghi thức tế lễ; sửa đổi, bổ sung quy chế tổ chức lễ hội Chọi trâu Đồ Sơn hiện nay trên cơ sở thảo luận, lấy ý kiến đóng góp của cộng đồng cư dân các phường trên địa bàn quận Đồ Sơn; tăng cường giám sát việc tuyển chọn, nuôi trâu, huấn luyện trâu chọi; xây dựng các phương án dự phòng tình huống bất ngờ, mất an toàn xảy ra trong khi tổ chức các trận đấu chọi trâu tại sân vận động; quản lý, giám sát chặt chẽ và có hình thức xử phạt đủ sức răn đe việc bán thịt trâu chọi giả, cá cược trong lễ hội; làm rõ trách nhiệm cụ thể của từng cá nhân, đơn vị tổ chức, tham gia lễ hội… (ông Hoàng Xuân Minh,…).

Ông Hoàng Xuân Minh, đại diện lãnh đạo UBND quận Đồ Sơn, thành phố Hải Phòng

Đa số đại biểu tham dự tọa đàm đồng tình với ý kiến cho rằng bối cảnh thực hành lễ hội Chọi trâu Đồ Sơn hiện nay đã có sự thay đổi so với quá khứ. Hiện nay, đối tượng tham gia tổ chức và thực hành lễ hội đã có sự thay đổi. Quy mô lễ hội cũng lớn hơn nhiều so với trước đòi hỏi phải có sự tham gia của chính quyền địa phương mới có thể giải quyết được những vấn đề mới nảy sinh trong lễ hội. Vì vậy, chính quyền và nhân dân Đồ Sơn cần có phương pháp quản lý phù hợp; cần coi hoạt động chọi trâu tại sân vận động là một sự kiện văn hóa, thể thao và du lịch quy mô, có tiềm năng trở thành một thương hiệu nổi tiếng của địa phương (GS.TS Nguyễn Chí Bền, GS.TS. Lễ Hồng Lý, PGS.TS Lương Hồng Quang, TS. Đào Duy Tuấn...). Trong bối cảnh Nhà nước chủ trương đẩy mạnh xã hội hóa việc tổ chức lễ hội và coi các hoạt động kinh tế xung quanh lễ hội như một bộ phận của đời sống kinh tế, vận hành theo cơ chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa thì việc tổ chức lễ hội Chọi trâu Đồ Sơn cần phải chú ý đến lợi ích của các bên tham gia. Một số ý kiến phát biểu gợi ý chính quyền thành phố Hải Phòng và quận Đồ Sơn không chỉ tập trung vào các giải pháp tình thế, mà cần tính đến giải pháp bền vững lâu dài như cần xây dựng đề án về mô hình quản lý lễ hội Chọi trâu Đồ Sơn, như cách làm của tỉnh Nam Định đối với lễ hội Đền Trần (GS.TS Nguyễn Chí Bền..); hay xây dựng đề án phát huy giá trị di sản văn hóa này gắn với phát triển các sản phẩm du lịch đặc thù và sản phẩm du lịch bổ trợ, chứ không nên tập trung vào mỗi sự kiện chọi trâu, có như vậy mới đem lại hiệu quả kinh tế cao và bền vững (TS. Trần Hữu Sơn). Nhiều ý kiến cho rằng chính quyền địa phương cần chú ý đến lợi ích của cộng đồng cư dân cũng như các bên liên quan khi tổ chức lễ hội, và thừa nhận cần thiết phải có sự liên kết giữa chính quyền, đơn vị chuyên môn, doanh nghiệp, cộng đồng người dân để đảm bảo việc tổ chức lễ hội được thuận lợi. Tuy nhiên, để cân bằng lợi ích giữa các bên tham gia thì việc đảm bảo tính minh bạch trong tổ chức lễ hội là hết sức cần thiết. Có ý kiến mạnh dạn đề xuất phương án chính quyền Đồ Sơn giao cho một công ty chuyên nghiệp tổ chức sự kiện tổ chức các trận đấu chọi trâu tại sân vận động, để đảm bảo tính minh bạch và hiệu quả kinh tế (PGS.TS Lương Hồng Quang)...  

  Sau khi nghe ý kiến thảo luận, TS. Trịnh Thị Thủy – Thứ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, cho rằng các đại biểu đã có sự đồng thuận khi đánh giá cao giá trị của di sản văn hóa phi vật thể quốc gia lễ hội Chọi trâu Đồ Sơn. Tất cả các đại biểu đều nhất trí đề nghị cơ quan quản lý Nhà nước tiếp tục cho phép tổ chức lễ hội Chọi trâu Đồ Sơn. Tuy nhiên, các đại biểu cũng chỉ ra những bất cập, hạn chế tồn tại của lễ hội này và đề nghị cần có giải pháp chấn chỉnh, nâng cao hiệu quả tổ chức lễ hội trong thời gian tới. Thứ trưởng Trịnh Thị Thủy đề nghị Ủy ban nhân dân thành phố Hải Phòng, Ủy ban nhân dân quận Đồ Sơn nghiêm túc tiếp thu các ý kiến tại tọa đàm.

Theo Thứ trưởng, để phát huy giá trị của di sản văn hóa, thành phố Hải Phòng và quận Đồ Sơn cần đẩy mạnh việc giáo dục, tuyên truyền về giá trị di sản văn hóa lễ hội chọi trâu Đồ Sơn, theo các nội dung mà Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã xét duyệt để công nhận lễ hội này là di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Về quy mô tổ chức lễ hội, địa phương cần lưu ý xác định quy mô, quy trình tổ chức lễ hội cho phù hợp. Việc tổ chức lễ hội với quy mô lớn không có nghĩa sẽ nâng cao được giá trị của lễ hội. Do đó, chính quyền thành phố Hải Phòng và quận Đồ Sơn cần điều chỉnh quy mô tổ chức: trước mắt giảm số lượng trâu tham gia chọi xuống 8 cặp/kháp đấu. Không tổ chức vòng đấu loại mà chỉ có 1 vòng đấu trực tiếp vào ngày lễ hội 9/8 âm lịch. Bên cạnh đó, chính quyền địa phương cần đảm bảo các biện pháp khoanh vùng địa điểm làm thịt trâu chọi; kiểm định vệ sinh an toàn thực phẩm; kiểm soát giá thịt trâu, tránh tình trạng mua bán thịt trâu chọi giả; có giải pháp cụ thể chống hành vi cá cược trong lễ hội, đặc biệt nghiêm cấm chủ trâu không được tham gia cá cược; có biện pháp kiểm tra chất kích thích đối với trâu chọi; phòng chống cháy nổ, phòng ngừa kẻ xấu lợi dụng để biểu tình chống phá chính quyền, gây mất an ninh trật tự; làm rõ trách nhiệm của chính quyền địa phương các cấp, các cơ quan ban ngành tham gia tổ chức, quản lý lễ hội chọi trâu; chú trọng lợi ích của các bên tham gia lễ hội, nhất là không được tận thu kinh phí từ các chủ trâu. Đề nghị thành phố Hải Phòng, quận Đồ Sơn từ nay đến cuối năm 2017 xây dựng đề án đổi mới công tác quản lý, tổ chức lễ hội Chọi trâu phù hợp. Trong đề án phải xác định rõ quy mô, quy trình, trách nhiệm của các bên tham gia lễ hội. Xác định tầm nhìn trong hoạt động phát huy lễ hội chọi trâu để đảm bảo nâng cao vai trò cộng đồng trong quản lý tổ chức, thực hành di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.

TS. Trịnh Thị Thủy – Thứ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch

Kết thúc buổi tọa đàm, Thứ trưởng Trịnh Thị Thủy một lần nữa cam kết Bộ VHTTDL sẽ đồng hành với địa phương Đồ Sơn xây dựng thành công mô hình quản lý lễ hội chọi trâu, phù hợp với tình hình mới, đáp ứng được nguyện vọng của người dân Đồ Sơn nói riêng, người dân cả nước nói chung.

  Tọa đàm Giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý và tổ chức lễ hội Chọi trâu Đồ Sơn, Hải Phòng đã được Viện Văn hóa Nghệ thuật quốc gia Việt Nam và Cục Văn hóa cơ sở tổ chức thành công. Kết quả của cuộc tọa đàm sẽ là cơ sở khoa học để lãnh đạo Bộ tham khảo, đưa ra các quyết định phù hợp đối với việc tổ chức lễ hội chọi trâu Đồ Sơn năm 2017./.

Tin: Vicas

Ảnh: Lã Lương

 

 

ẤN PHẨM

Giới thiệu ấn phẩm sách và tạp chí hàng năm

Thông tin website

TRANG TIN ĐIỆN TỬ VIỆN VĂN HÓA NGHỆ THUẬT QUỐC GIA VIỆT NAM
+ Cơ quan chủ quản: Viện Văn hóa Nghệ thuật quốc gia Việt Nam.
+ Giấy phép số 348/GPSĐBS-TTĐT do Cục Phát thanh, truyền hình và thông tin điện tử Bộ Thông tin và Truyền thông cấp ngày 09/07/2015
+ Người chịu trách nhiệm chính: PGS.TS. Bùi Hoài Sơn.

Địa chỉ: 32 phố Hào Nam - quận Đống Đa - Hà Nội.
Điện thoại: (84-4) 38569162 - (84-4) 35111095.     Fax: (84-4) 35116415.
Email: info@vicas.org.vn
Website: http://vicas.org.vn

Ghi rõ nguồn "VICAS" khi phát hành lại thông tin từ website này.